NIEUWS UIT NINOVE (5) Waarom niemand in het Ninoofse stadsbestuur de bevoegdheid ‘participatie’ heeft.  

Het was me niet meteen opgevallen, maar geen enkel lid van het Ninoofse schepencollege heeft de bevoegdheid ‘participatie’. Het is geen wettelijke verplichting om deze bevoegdheid aan een lid van het college toe te wijzen, maar in tal van gemeenten gebeurt dat wel. Ook in het vorige Ninoofse bestuur was deze bevoegdheid expliciet opgenomen, wat resulteerde in diverse participatieprojecten. Het huidige bestuur kiest voor een andere koers. De bevoegdheid werd niet toegewezen en sinds de installatie van dit bestuur is er geen sprake van een participatieve dynamiek – integendeel. Zo werd de Gemeentelijke Raad voor Ontwikkelingssamenwerking zonder motivering afgeschaft. In het dossier van de Oudekaaischool werd de vleugel aan de Dender afgebroken zonder voorafgaande consultatie van de Erfgoedraad, en zelfs zonder sloopvergunning. Het schepencollege werkt nu aan het meerjarenplan 2026-2031. Dat is het belangrijkste beleidsdocument voor de komende zes jaar. Wettelijk gezien moet daarover inspraak georganiseerd worden. Op de website van de stad staat al enkele maanden vermeld: ‘Toekomstig project. Burgerparticipatie in de meerjarenplanning 2026-2031.’ Maar concreet hebben we nog niets gezien en de tijd dringt. 

In het verkiezingsprogramma van Forza Ninove komen de termen ‘participatie’ en ‘middenveld’ niet voor. Forza Ninove is van mening dat ze een mandaat van de kiezer heeft gekregen en pas bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen verantwoording hoeft af te leggen aan de burger. Wie tussen twee verkiezingen kritische vragen stelt, heeft het volgens hen niet gesnapt of loopt in de weg.

Eenrichtingsverkeer

Blijkbaar vergeet men dat democratie meer omvat dan het organiseren van verkiezingen. Een democratie leeft maar als er een pak andere voorwaarden vervuld zijn, zoals het bestaan van een vrije en kritische pers, openbaarheid van bestuur, vrije meningsuiting, een onafhankelijke en performante justitie, een sterk middenveld en een levendige wisselwerking tussen bestuur, middenveld en burgers. Maar zoals we weten, ziet extreemrechts dat anders, of het nu gaat om Nederland, Frankrijk of om een stad van 40.000 inwoners aan de Dender. Voor extreemrechts is een kritisch middenveld een zware stoorzender. Politici beslissen, punt uit, en participatieprocessen en overleg staan de directe relatie tussen bestuur en burgers in de weg. Tegenspraak en tegenmacht passen niet in deze logica. Vanuit dat perspectief is het dus logisch dat de bevoegdheid ‘participatie’ niet werd toegekend. Extreemrechts beseft maar al te goed dat een kritisch middenveld en actieve burgers die hun stem laten horen hun projecten kunnen bevragen, terwijl een maatschappelijk debat juist een verrijking van de democratie kan zijn en kan leiden tot beter beleid. Extreemrechtse partijen willen geen andere actoren tussen hen en de burgers. Ze verkiezen een eenrichtingsverkeer van hen naar de burgers en zeker niet omgekeerd. Dat maakt manipulatieve communicatie ook makkelijker. 

Tegenkrachten

Forza Ninove heeft zich misrekend. De partij ging ervan uit dat het electorale mandaat hen de ruimte gaf om zonder tegenkanting hun beleid door te voeren. In de praktijk roepen verschillende beleidsmaatregelen echter tegenkrachten op. In het dossier van de politiecontroles aan de scholen kwamen leerkrachten, raadsleden in de oppositie en burgers in actie. DenderHoop en O54 voerden meermaals actie aan het stadhuis bij het begin van de gemeenteraad. Op sociale media laaien de discussies fel op. De afschaffing van de toelage voor Babbelonië resulteerde in een succesvolle crowdfundingcampagne. Dat is allemaal bijzonder frustrerend voor Forza Ninove. Ze dachten dat een absolute meerderheid gelijkstaat aan absolute macht, dat je over alles zomaar beslist en dat de Ninovieters dat dan maar moeten slikken. Maar zo werkt het niet. In dit land staat vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vereniging in de grondwet gebeiteld en ook in Ninove maken mensen daar gebruik van. Een democratie is niet enkel om de zoveel jaar verkiezingen organiseren, maar heeft ook een belangrijk luik van grondrechten. De raadsleden in de oppositie, het middenveld en de burgers hebben de legitieme taak om het beleid van de meerderheid kritisch te volgen en ter verantwoording te roepen. 

1 In zijn recente boek, ‘De herschepping van de democratie’, plaatst cultuurwetenschapper Ico Maly deze
evolutie in een breder perspectief. Hij wijst erop dat nationalisme en neoliberalisme in Vlaanderen bijzonder dominant geworden zijn en dat het middenveld en de democratie stap voor stap ingrijpend hertekend worden. Een uitgebreide bespreking van Maly’s boek zou me te ver leiden – ik kan het boek alvast aanraden.

Het is duidelijk dat Forza Ninove, als extreemrechtse partij, een fundamenteel andere visie op democratie hanteert. Sommigen noemen dat wel eens een ‘illiberale democratie’, maar een politiek systeem waarin basisrechten ondergeschikt worden gemaakt en het middenveld buitenspel gezet wordt, voldoet niet langer aan de kernprincipes van een democratische rechtsstaat.   

Stolen elections?

Forza Ninove beroept zich regelmatig op ‘het mandaat van de kiezer’ om tijdens gemeenteraadszittingen voorstellen en vragen van de oppositie af te wijzen, en om niet te investeren in overleg en inspraak van de Ninovieters. Mocht in de toekomst blijken dat hun verkiezingsoverwinning te danken is aan fraude, verandert er natuurlijk heel veel. In dat geval valt de democratische legitimiteit van Forza Ninove als een kaartenhuisje in elkaar. Het argument ‘wij hebben een meerderheid en dus…’ verliest dan zijn grondslag. Elke keer zullen ze gewezen worden op het feit dat hun meerderheid niet het resultaat is van eerlijke verkiezingen, maar dat het ging om bedrog, om stolen elections. 

Geen detail

Het feit dat geen enkele schepen van Forza Ninove de bevoegdheid ‘participatie’ heeft, is geen detail. Het weerspiegelt treffend hun visie op samenleving en democratie. Van een extreemrechtse partij kan je niets anders verwachten. De Amerikaanse journaliste Anne Applebaum zei het ooit zo: ‘Of het nu Venezuela, Hongarije of Polen is, telkens gebeurde hetzelfde. Democratisch verkozen leiders verwaterden de grondwet, politiseerden de rechtbanken en de administratie en bemoeilijkten onafhankelijke media hun werk te doen. Het gaat traag en stapje per stapje. Maar net als de kikker in de kookpot merk je te laat dat je plots geen democratie meer hebt.’ Ook in Ninove dreigt de democratie klappen te krijgen. Ook bij ons zullen voorstellen en beslissingen van het nieuwe bestuur ons af en toe voor de keuze zetten: kijken we toe of bieden we weerstand? Sluiten we ons aan bij initiatieven die een lijn in het zand trekken – tot hier en niet verder – of blijven we aan de zijlijn staan? Het worden nog bijzondere tijden.

2 De Tijd 25 januari 2025.

Luc Barbe